انواع کشت باکتری
الف) روش کشت باکتری در محیط کشت مایع :
1- ابتدا یک آنس برداشته و آنرا در دست راست بگیرید . بعد آنرا روی شعله کاملا سترون کنید و بگذارید تا سرد شود.
2- محیط حاوی باکتری (لوله یا پلیت) را در دست چپ بگیرید و درب آنرا با دست راست در کنار شعله باز کنید . دقت کنید که درب محیط کشت را روی میز کار خود نگذارید.
3- اگر محیط کشت در لوله است دهانه آنرا چند با ر از روی شعله عبور دهید تا سترون شود همچنین درب لوله را بیش از حد باز نگه ندارید.
۴- نوک آنس را وارد محیط کرده و یک لوپ از آنرا بردارید. منظور از لوپ سوزن کشت با نوک حلقهای است .
5- دهانه لوله را مجددا با شعله سترون کرده و درب آنرا بگذارید و محیط کشت را در جای خود قرار دهید.
6- لوله حاوی محیط کشت را در دست چپ بگیرید و نوک آنس آلوده به باکتری مورد نظر را داخل محیط فرو برده و به آرامی تکان دهید تا ميكروبها در محیط پخش شوند.
7- در مواردی که میکروب را از پلیت (محیط کشت جامد) برمی دارید با نوک آنس کمی از پرگنه را برداشته و با رعایت مواردي که گفته شد آنرا داخل محیط مایع فرو برده و به آرامی هم بزنید تا همگن شود.
8- دهانه لوله حاوی محیط کشت جدید را با شعله سترون کرده و درب آنرا بگذارید و آنرا در داخل انکوباتور قرار دهید.
9- نوک آنس را مجددا با شعله استریل کرده و در جای خود قرار دهید.
ب) روش کشت باکتری در محیط جامد:
محیط کشت جامد به دو صورت وجود دارد : 1- محیط کشت جامد در لوله 2- محیط کشت جامد در پلیت
در لوله به دوصورت عمودی (Stab Culture) و شیبدار (Slant Culture) دیده ميشود که هر کدام از آنها روش کشت خاص خود را دارند.
روش کشت عمقی در لوله :
در این حالت محیط کشت آگاردار (جامد) را با حفظ شرایط استریل در حالت مذاب داخل لوله های آزمایش استریل ریخته و بهحالت عمودی آنرا در یک جای ساکن قرار دهید تا سرد سود در این حالت با آنس نوک تیز استریل شده در کنار شعله از پرگنه باکتری مقداری را برداشته و آنرا بصورت عمودی در مرکز این محیط تا انتها فرو برده و بدون هیچگونه تغییر حالتی آنرا از همان مسیر خارج کنید . بعد لوله را در انکوباتور قرار دهید.
این روش کشت دارای خصوصیاتی ميباشد و آن این است که هنگامی که نوک آنس را در محیط فرو ميبرید در ابتدای ورود آنس به محیط تراکم باکتری زیاد است و به ترتیب که به عمق محیط فرو ميرود از تعداد باكتريها کاسته ميشود تا به انتهای لوله که ميرسد تراکم باکتری با حداقل ميرسد و از طرفی در انتها محیط کشت لوله ای اکسیژن کمتر از قسمت سطحی آن است و باكتريها به ترتیبی با تراکمی که وارد محیط شده اند براساس نیاز با اکسیژن (هوازی یا بیهوازی بودن ) در محیط رشد متفاوتی دارند یعنی اگر باکتری هوازی باشد رشد آن در قسمت سطحی بیشتر است و اگر بیهوازی باشد رشد آن در قسمت عمقی بیشتر ميشود.
روش کشت در سطح شیبدار در لوله :
در این حالت محیط کشت آگاردار استریل را در لوله های استریل شده ریخته و قبل از سرد شدن آنها را به حالت شیبدار قرار ميدهند تا سرد شوند. در این حالت با آنس نوک تیز با حفظ شرایط استریل از پرگنه باکتری برداشته و در کنار شعله نوک آنس را ابتدا بصورت عمودی وارد قسمت عمودی محیط کشت کرده بعد به آرامی آنرا از همان مسیر خارج کرده و بدون اینکه نوک آنس از محیط جدا شود آنرا به حالت زیگزاک روی سطح شیبدار بکشید.
این روش هم خصوصیات بسیار زیادی از جهت تشخیص سویه های باکتری دارد و اطلاعاتی در مورد هوازی یا بی هوازی بودن آنها و همچنین خصوصیات منحصر به فرد باكتريها به ما ميدهد. مثلا ممکن است درکشت یک نوع باکتری، رنگ قسمت عمودی محیط کشت تغییرکند که نشانگر بی هوازی یا بیهوازی اختیاری بودن باکتری است که بعدا در تستهای اختصاصی دیگر را روی آن انجام ميدهیم. یا مثلا باكتريها فقط در قسمت شیبدار رشد ميکنند و رنگ آن قسمت تغییر ميکند که پی به هوازی بودن آن ميبرید.
روش دیگر کشت روی این محیط از محیط مایع ميباشد که یک لوپ از کشت مایع باکتریایی برداشته و در سطح شیبدار بصورت زیگراک ميکشید و کشت ميدهید.
ج) کشت در پلیت:
به سه روش قابل انجام است.
1- کشت خطی
2- کشت سطحی
3- کشت آمیخته یا پورپلیت
روش کشت خطی:
در این روش از محیط پیش ریخته استفاده ميشود. به این ترتیب که ابتدا بوسیله یک آنس سترون شده مقداری از پرگنه باکتری را برداشته و آنرا روی سطح محیط پیش ریخته بصورت خطهای موازی و در چند جهت ميکشید. در کشتهای خطی برای بدست آوردن کلنی های تک ميتوانید پلیت را به 4 قسمت تقسیم کنید بعد در قسمت اول ابتدا نوک آنس را که محتوی پرگنه باکتری است را بصورت خطهای موازی کشیده و بعد خطوط را در منطقه دوم از انتهای خط انتهایی منطقه اول در جهت دیگر ادامه ميدهید و در منطقه سوم و چهارم هم به همین صورت عمل ميکنید. خصوصیت این روش این است که وقتی خطوط موازی را روی سطح محیط ميکشید به ترتیب از تراکم باكتريها کاسته ميشود و به انتهای خط که ميرسید تراکم باکتری کمتر است و در منطقه دیگر وقتی از انتهای خط منطقه قبلی استفاده ميکنید در واقع تراکم بسیار کمتر از تراکم باكتريها در ابتدا ميباشد و در نتیجه در مناطق دیگر هم به ترتیب از تعداد باكتريها کاسته ميشود تا جائیکه در منطقه چهارم شما ميتوانید پرگنه های تکی داشته باشید که کلنی خالص نامیده ميشود. بنابراین انجام درست کشت خطی منجر به ایجاد کلنی خالص ميشود این کلونی تنها از یک باکتری مادری بوجود ميآید (تعریف کلنی خالص). باكتريهای منفرد را باكتريهای مادر مينامند که این باكتريها پس از کشت خطی و جدا شدن سلولهای باکتری از یکدیگر بوجود ميآیند.
توجه داشته باشید که کلنی خالص به کلنی گفته ميشود که با کلنی دیگر تماس نداشته باشد
در مورد محيطهای کشت باکتریایی که بصورت مایع ميباشند برای انجام کشت خطی روی محیط پیش ریخته فقط یکبار لوپ را داخل محیط محتوی باکتری کرده و یک لوپ از آن بردارید سپس آنرا روی محیط پیش ریخته قرار داده و بصورت خطوط موازی آنرا در چند جهت بکشید. و یا مراحل فوق را روی آن انجام دهید.
کشت سطحی:
در این نوع کشت هم از محیط پیش ریخته استفاده ميشود.
این روش کشت بیشتر برای محيطهای مایع میکروبی کاربرد دارد و یا اگر محیط مایعی مانند شیر مشکوک به آلودگی میکروبی باشد آن را ميتوان به این روش کشت میکروبی داده و میکروارگانيسمهاي موجود در آن را مشخص نمود.
برای اینکار ابتدا یک رقت معینی از محیط مایع تهیه نمائید. سپس با استفاده از پیپت استریل مقدار مشخصی از آن رقت را برداشته و در سطح محیط جامد پیش ریخته توسط میله پخش کننده (لوله L شكل) یا توک آنس پخش نمائید. و بعد از انکوباسیون ميتوانید کلنی های رشد یافته در سطح محیط کشت را مشاهده کنید توجه داشته باشید که هنگام انجام کشت سطحی باید سطح محیط خشک باشد.
کشت آمیخته یا پورپلیت:
در این روش کشت هم نیاز به تهیه سوسپانسیون از باکتری ميباشد. یعنی باید از باکتری مورد نظر در محیط مایع رقت معینی را تهیه نموده بعد به میزان 1 سیسی از آنرا در کف پلیت استریل ریخته سپس از محیط کشت مورد نظر که قبلا استریل شده و حرارت آن به حدود 45 درجه سانتیگراد رسیده به میزان 15-20 سیسی به پلیت اضافه نمائید. سپس با حرکات دورانی بصورت عدد 8 انگلیسی آنرا کاملا مخلوط کنید. اگر نیاز بود مجددا سطح محیط آمیخته با باکتری را با یک لایه نازکی از همان محیط کشت بپوشانید به این حالت دوم کشت دولایه هم گفته ميشود.